Lip en lymfoedeem
Themawereld lipoedeem en lymfoedeem
Jouw behandeling voor een bewogen, onbezorgd leven
In onze themawereld leggen we je niet alleen alles uit wat belangrijk is over de lipoedemen en lymfoedemen zelf, maar ondersteunen we je ook met informatie voor een effectieve behandeling en veel tips voor een actief, onbezorgd dagelijks leven. Bij ons ben je aan het juiste adres, of je je diagnose nu pas kortgeleden hebt gekregen of al langer in behandeling bent. Wij van Bauerfeind laten je niet alleen met je aandoening. We willen je de ondersteuning geven die je nodig hebt en bijdragen aan jouw welzijn, met onze curaflow-app en onze VenoTrain® curaflow en VenoTrain® curaflow strong compressiekousen.
Nog geen diagnose?
Voelen je benen of armen blijvend gezwollen en zwaar aan? Zijn je benen duidelijk forser dan je bovenlichaam en pijngevoelig bij lichte aanraking? Met onze lymfoedeem-lipoedeem-zelftest willen we je helpen je klachten beter in te schatten en je houvast geven voor je volgende stappen.
Ken je je diagnose?
Heb je de diagnose lipoedeem of lymfoedeem kortgeleden of al enige tijd geleden van je arts gekregen? Dan ben je hier precies goed. Krijg in onze gidsartikelen nieuwe impulsen voor je behandeling en download nu onze curaflow-app, die je helpt actief te blijven en je zelfmanagement te verbeteren.
Inhoud
In welk onderwerp wil je je verder verdiepen?
Welke soorten lip en lymfoedemen zijn er?
Oedeem in een overzicht
Verschaf jezelf hier een eerste overzicht van de verschillende soorten oedeem en hun oorzaken en symptomen, voordat we per soort verder de diepte in gaan:
Lymfoedeem
Lymfoedeem
Oorzaken
= verstoorde lymfeafvoer
Primair lymfoedeem
- aangeboren misvormingen in het lymfesysteem
- te weinig lymfevaten
- gedeeltelijk ontbrekende lymfevaten
- lymfeklierfibrose
Secundair lymfoedeem
- operaties
- tumoren
- bestralingen
- verwondingen, ontstekingen of infecties
Symptomen
- vaak asymmetrische zwellingen
- begint vaak ver van het midden van het lichaam
- beschadiging van de lymfevaten leidt tot vochtophopingen of verharding van het bindweefsel
- stuwingsklachten en een gespannen gevoel, zelden pijn
Lipoedeem
Lipoedeem
Oorzaken
= verstoorde vetverdeling
- hormonale veranderingen zoals de puberteit, zwangerschap of overgang
- testosterontekort
- erfelijke aanleg
Symptomen
- symmetrische, relatief spontane volumetoename, meestal aan de bovenbenen
- vaak een smalle taille en een forse heupomvang
- begint vaak dicht bij het midden van het lichaam
- vaak met drukgevoeligheid en pijn
- snel ontstaande blauwe plekken
- een gespannen gevoel en knobbeltjes onder de huid
Lipoedeem met secundair lymfoedeem (lipolymfoedeem)
Lipoedeem met secundair lymfoedeem (lipolymfoedeem)
Oorzaken
- extra lymfestuwing bij een lipoedeem
- dezelfde symptomen als bij lymfoedeem
- ophoping van lymfevocht, meestal aan voeten en tenen
Fleboedeem
Het lymfoedeem in detail
Definitie: wat is een lymfoedeem?
Naast de bloedsomloop is het lymfesysteem het tweede belangrijke circulatieorgaan in het lichaam. Het "ontwatert" de tussenliggende weefselruimte en vervoert daarbij ook de afvalstoffen van de stofwisseling via de lymfevaten en lymfeklieren terug naar de bloedsomloop.
Een lymfoedeem is het gevolg van een verstoorde lymfeafvoer. Die zorgt ervoor dat zich lymfevocht (lymfe) in het weefsel ophoopt en er een zwelling ontstaat, meestal in de benen. Onbehandeld schrijdt het lymfoedeem steeds verder voort en verandert het. Daarbij kunnen ook complicaties optreden. Het weefsel verhardt, de huid spant zich onaangenaam en mensen zijn sterk beperkt in hun beweeglijkheid. Dan spreekt men van een lymfoedeem stadium III (ook bekend onder de inmiddels niet meer gebruikelijke term "elefantiasis"). Het oedeem laat zich dan niet meer indrukken, de benen zijn zuilvormig, dik gezwollen, met soms sterke huidplooien en vaak bedekt met een schilferige, droge huid. Bovendien stijgt het risico op een huidinfectie. Een behandeling van de verstoorde lymfeafvoer is dus onmisbaar.
Oorzaken van een lymfoedeem
Oorzaken van een lymfoedeem
Men maakt onderscheid tussen het primaire en het secundaire lymfoedeem:
Bij het primaire lymfoedeem gaat het om een aangeboren verstoorde lymfeafvoer. Genetische factoren leiden tot ontbrekende, te eng gevormde of verwijde lymfevaten. Veranderde lymfeklieren kunnen er ook de oorzaak van zijn. Slechts een derde van de patiënten heeft deze vorm van lymfoedeem, die voor meer dan 90 procent de benen treft. Het primaire lymfoedeem kan zowel eenzijdig als tweezijdig voorkomen. Vooral vrouwen krijgen ermee te maken, vaak al op jonge leeftijd.
Het secundaire lymfoedeem treedt vaak later in het leven op en is niet aangeboren. Typisch is dat de zwelling dicht bij het lichaam begint en zich steeds verder naar de buitenste delen uitbreidt. Bijzonder vaak wordt het secundaire lymfoedeem veroorzaakt door kanker (vooral borstkanker) en de bijbehorende ingrepen, zoals het verwijderen van lymfeklieren, of door bestraling. Maar ook ongevallen, ontstekingen, parasieten of verwondingen kunnen het lymfesysteem beschadigen. Bovendien kan bij een gevorderd lipoedeem een verzwakking van de lymfevaten ontstaan. Lipoedeempatiënten ontwikkelen later in het verloop een extra verstoorde lymfeafvoer. In dat geval spreekt men van een "lipoedeem met secundair lymfoedeem".
Symptomen van een lymfoedeem
Symptomen van een lymfoedeem
Lymfoedemen kunnen zich overal in het lichaam vormen. Het vaakst komen ze echter voor aan armen en benen. Omdat het begin van de aandoening sluipend kan zijn, houd je je lichaam het beste in de gaten en noteer je alle veranderingen.
Mogelijke tekenen van een lymfoedeem zijn:
- Voelen je benen zwaarder aan dan anders?
- Heb je gezwollen voeten, enkels, benen, armen of andere lichaamsdelen?
- Heb je een gevoel van zwaarte en spanning?
- Heb je cellulitis, kuiltjes in de huid?
- Heb je duidelijke afdrukken van kleding of accessoires?
- Voel je een verminderde flexibiliteit en beweeglijkheid?
Herken je een aantal symptomen en heb je nog geen diagnose van een arts? Dan kan onze zelftest je een eerste indruk geven of je een lymfoedeem hebt.
Stadia van een lymfoedeem
Stadia van een lymfoedeem
0 Latentiestadium: het lymfesysteem is hier al beschadigd, maar er is nog geen zicht of voelbaar oedeem.
1 Spontaan reversibel stadium: het huidoppervlak laat zich zichtbaar indeuken, omdat het onderliggende weefsel nog zacht is. Het lymfoedeem trekt weer weg door de benen hoog te leggen.
2 Irreversibel stadium: een deuk in de huid laat zich nog maar moeilijk of helemaal niet meer indrukken, omdat in dit stadium het onderliggende weefsel al verhard is. Ook bij hoogleggen trekt het oedeem niet weg. Er kunnen bewegingsbeperkingen optreden.
3 Uitgesproken vorm van het irreversibele stadium: in het laatste lymfologische stadium nemen de oedemen sterk toe in omvang en vertonen ze soms extreme afmetingen.
Behandeling van een lymfoedeem
Behandeling van een lymfoedeem
De meest effectieve methode bij de behandeling van een lymfoedeem is de Complexe Fysische Ontstuwingstherapie (CFO). Die bestaat uit twee fases en is gebaseerd op vijf pijlers.
De fases van de CFO:
- Fase 1, ontstuwing: door dagelijkse manuele lymfedrainage en lymfologische compressieverbanden worden de aangedane ledematen ontstuwd en in omvang verminderd. Deze fase duurt meestal meerdere weken. Pas wanneer de maximale vermindering van de omvang in de aangedane lichaamsregio's is bereikt, begint de onderhoudsfase.
- Fase 2, onderhoud: de resultaten van de ontstuwing moeten nu behouden blijven. De daarvoor nodige maatregelen (volgens de vijf pijlers van de CFO) worden levenslang toegepast. De door ons ontwikkelde curaflow-app ondersteunt en motiveert de betrokkenen daarbij. In de onderhoudsfase wordt het compressieverband vervangen door de medische compressiekous.
De vijf pijlers van de Complexe Fysische Ontstuwingstherapie stellen we je hieronder uitgebreider voor!
Het lipoedeem in detail
Definitie: wat is een lipoedeem?
Het lipoedeem is een pijnlijke verstoorde vetverdeling, die zich vooral aan de bovenbenen en de billen vertoont. Over vele jaren kunnen bij deze aandoening de benen steeds meer hun vorm verliezen en vetkussentjes ontwikkelen. Het komt bijna uitsluitend bij vrouwen voor.
Opvallend zijn de verstoorde lichaamsverhoudingen, wanneer vrouwen met een normaal bovenlichaam zeer brede billen en overmatig dikke bovenbenen hebben. Juist in het beginstadium kan het onderscheid met obesitas, het ziekelijke overgewicht, echter lastig zijn. Het lipoedeem laat zich herkennen aan de pijnlijkheid van het vetweefsel, die bij overgewicht niet aanwezig is. Daarom wordt het lipoedeem ook lipohyperplasia dolorosa genoemd: toegenomen, pijnlijk vetweefsel.
Oorzaken van een lipoedeem
Oorzaken van een lipoedeem
De oorzaken van een lipoedeem zijn tot nu toe niet volledig onderzocht en opgehelderd. Een ongecontroleerde toename van de vetcellen in het onderhuidse weefsel en de vochtophopingen kunnen ontstaan door hormonale veranderingen in de puberteit, zwangerschap of overgang. Bovendien kan genetische aanleg een rol spelen bij de neiging tot lipoedemen. Lipoedemen komen voornamelijk voor bij meisjes en vrouwen. Mannen krijgen er alleen in uitzonderingsgevallen mee te maken, zoals bij hormonale functiestoornissen.
Symptomen van een lipoedeem
Symptomen van een lipoedeem
Opvallende verhoudingen zijn een belangrijk symptoom, maar worden vaak afgedaan als gewoon overgewicht. Om echter een chronische aandoening als het lipoedeem uit te sluiten, is zekerheid belangrijk. Daarbij helpen de volgende vragen:
- Worden mijn benen steeds dikker, ook al eet ik gezond en sport ik?
- Vertoont mijn huid ook bij strakke bovenbenen duidelijk sinaasappelhuid?
- Heb ik pijn in mijn benen bij druk of aanraking?
- Voelen mijn benen vaak zwaar aan, alsof er gewichten aan mijn enkels hangen?
- Krijg ik makkelijk blauwe plekken als ik me ergens aan stoot? Vaak zelfs echt grote plekken, waarvan ik me niet kan herinneren wanneer dat is gebeurd?
- Passen mijn bovenlichaam en het deel vanaf de gordel naar beneden niet goed bij elkaar?
Vrouwen die meerdere van deze vragen met een duidelijk "ja" kunnen, of beter moeten, beantwoorden, doen er goed aan om naar hun huisarts of een specialist te gaan, zoals een lymfoloog, fleboloog of dermatoloog. Ook onze zelftest kan je helpen om je symptomen beter in te schatten.
Heel typisch voor het lipoedeem zijn de altijd symmetrisch optredende veranderingen: beide benen zijn gelijkmatig aangedaan. Meestal vertonen vooral de bovenbenen en heupen, maar vaak ook billen en onderbenen, de hobbelige, dikke vetkussentjes. Opvallend is dat de voeten gespaard blijven, waardoor in een gevorderd stadium zelfs overlappende plooien bij de enkel kunnen ontstaan. Huid en weefsel zijn uiterst pijn en stootgevoelig, de huid voelt koel aan. Vrij zelden vertoont een lipoedeem zich ook aan de armen.
Stadia van een lipoedeem
Stadia van een lipoedeem
Stadium 1: het huidoppervlak is glad, het onderhuidse vetweefsel verdikt en de vetstructuur nog fijnknobbelig.
Stadium 2: het huidoppervlak is oneffen en de vetstructuur grofknobbelig.
Stadium 3: het weefsel is daarnaast steviger en harder. Bovendien zijn er grote, vervormende huidlappen.
Behandeling van een lipoedeem
Behandeling van een lipoedeem
Een lipoedeem is een chronische, deels voortschrijdende aandoening en daarmee niet te genezen. Daarom moet de lipoedeembehandeling altijd een breed spectrum afdekken, om een vermindering van de zwelling en pijn te bereiken en zo de levenskwaliteit van de patiënten te verbeteren.
Daarbij hoort als basisbehandeling de Complexe Fysische Ontstuwingstherapie:
- Manuele lymfedrainage: 1 tot 2 keer per week
- Compressietherapie: dagelijks
- Fysiotherapie / gymnastiek: 1 tot 2 keer per week en dagelijkse oefeningen voor thuis
- Huidverzorging: regelmatig
- Belangrijk is: de individueel aangepaste compressiekousen worden door de arts voorgeschreven en in de medische speciaalzaak professioneel aangemeten, want de perfecte pasvorm is heel belangrijk. De op maat gemaakte compressiekousen moeten dagelijks gedragen worden om het effect in het dagelijks leven voelbaar te maken en zo het voortschrijden van de aandoening af te remmen.
Obesitas en lipoedeem: wat is het verschil?
Obesitas en lipoedeem: wat is het verschil?
In de basis zijn lipoedeem en obesitas twee totaal verschillende ziektebeelden met andere oorzaken, symptomen en behandelingen. Obesitas duidt op een ziekelijk overgewicht dat veroorzaakt wordt door een overmatig hoog vetpercentage; daarom spreekt men vaak ook van vetzucht. De oorzaak is meestal een verkeerde voeding, waarbij duidelijk meer calorieën worden ingenomen dan het lichaam kan verbruiken.
Een lipoedeem is daarentegen een chronische verstoorde vetverdeling die hoofdzakelijk vrouwen treft. De oorzaak is vaak hormonale veranderingen, die bijvoorbeeld in de puberteit of een zwangerschap plaatsvinden. Daardoor ontstaat toegenomen onderhuids vetweefsel, waarbij in de eerste plaats de benen, zeldzamer ook de armen, zijn aangedaan.
Helaas grijpen beide ziektebeelden vaak ook in elkaar: zo is het mogelijk dat een begeleidende obesitas de symptomen van het lipoedeem verergert. Door het extra vetweefsel stijgt enerzijds de belasting voor het lichaam, anderzijds verhoogt de met de gewichtstoename gepaard gaande insulineresistentie het risico op het ontstaan van een secundair lymfoedeem.
Het lipolymfoedeem: vervolgaandoening van het lipoedeem
Het lipolymfoedeem: vervolgaandoening van het lipoedeem
Onbehandeld kan een lipoedeem zich steeds verder ontwikkelen. Vooral een begeleidende obesitas zorgt ervoor dat de beenomvang gestaag toeneemt en er uiteindelijk ook nog vochtophopingen bijkomen. Want terwijl het lymfesysteem in de eerste jaren nog helemaal normaal kan werken, werkt de toenemende druk in het been storend op de lymfevaten in.
Dat beïnvloedt de lymfestroom steeds sterker. Daarom ontwikkelen veel patiënten met een onbehandeld lipoedeem vroeg of laat ook een verstoorde lymfeafvoer, oftewel een lymfoedeem. In dat geval spreekt men van een "lipolymfoedeem" of ook van stadium IV van het lipoedeem.
De overgang van een lipoedeem naar een lipolymfoedeem kun je niet definitief vaststellen aan de hand van de beenomvang of de vochtophopingen. Beter geschikt is het zogeheten teken van Stemmer: daarbij wordt de huid aan de bovenkant van de tweede teen opgetild of geplooid. Omdat bij een puur lipoedeem de voeten niet zijn aangedaan, is dit "knijpen" nog zo lang mogelijk tot zich een lymfoedeem ontwikkelt. Pas wanneer de lymfe niet meer goed kan wegstromen, staat de huid ook aan de tenen zo onder spanning dat ze zich niet meer laat optillen. Het teken van Stemmer is daarmee een belangrijk onderdeel van de diagnostiek. Het laat zien welke behandelopties bijzonder geschikt zijn en welke niet.
Ook bij een lipolymfoedeem wordt de Complexe Fysische Ontstuwingstherapie als behandelmethode ingezet.
De vijf pijlers van de Complexe Fysische Ontstuwingstherapie (CFO)*
Om een optimaal resultaat in de behandeling van lip en lymfoedeem te bereiken, zijn alle onderstaande stappen perfect op elkaar afgestemd.
* gebaseerd op »Zelfmanagement van het lymfoedeem« van de Lymphselbsthilfe e.V.
Pijler 1: Manuele lymfedrainage
Manuele lymfedrainage
activeert de lymfevaten en stimuleert het hele lymfesysteem
Door een speciale lymfemassage wordt de afvoer van vocht uit het gezwollen weefsel bevorderd. Daarbij masseert een fysiotherapeut voorzichtig de lymfe naar gezonde gebieden, van waaruit die afgevoerd kan worden. De manuele lymfedrainage (MLD) moet meerdere keren per week worden uitgevoerd. Als aanvulling kan bij de fysiotherapeut, maar ook thuis, de intermitterende pneumatische compressie (IPC) nuttig zijn. Het apparaat voor deze behandeling wordt ook "lymfomaat" genoemd. Daarin zijn benen of armen omgeven door manchetten met luchtcellen die mechanisch worden opgepompt. De druk die daarbij ontstaat ontstuwt het weefsel en stimuleert de lymfestroom. In de curaflow-app vinden patiënten daarnaast oefeningen om het eigen lymfesysteem te stimuleren. Zowel een lymfomaat als de curaflow-app kunnen de MLD echter niet vervangen.
Pijler 2: Compressietherapie
Compressietherapie
Met compressiebandages en kousen de lymfeafvoer verbeteren
In de ontstuwingsfase wordt na elke lymfedrainage een lymfologisch compressieverband aangelegd. In de onderhoudsfase worden vlakgebreide medische compressiekousen ingezet. Het dragen van deze compressietherapie bij lymfoedeem voorkomt een nieuwe ophoping van vocht, omdat de druk van buitenaf op de huid een betere tegendruk biedt dan de huid alleen. Bovendien bevordert elke beweging het samenspel tussen spieren, huid en druk van buitenaf. Deze lichte massage verbetert de afvoer van de lymfe. Voor het optimale behandelresultaat moeten de medische compressiekousen daarom dagelijks van 's ochtends tot 's avonds gedragen worden, het liefst in beweging.
Pijler 3: Bewegingstherapie
Bewegingstherapie
Met beweging en ontspanning in balans komen
Sport is bij lipoedeem en lymfoedeem een belangrijk deel van de behandeling. Afhankelijk van het soort en de plek van het oedeem kunnen gerichte ontstuwingsoefeningen en trainingen de beweeglijkheid verbeteren en de zwelling verminderen. In de curaflow-app vinden patiënten passende oefeningen om het eigen lymfesysteem te stimuleren, maar de bewegingsoefeningen zijn evengoed geschikt voor iedereen met lipoedeem. Bovendien zijn yoga, nordic walking, wandelen en aquafitness aan te raden om voor voldoende beweging in het dagelijks leven te zorgen.
Pijler 4: Huidverzorging
Huidverzorging
Verzorgingstips voor de gevoelige oedeemhuid
De huid van lip en lymfoedeempatiënten is bijzonder gevoelig. Ze neigt naar droogte, jeuk, infecties, ontstekingen en problemen met wondgenezing. Daarom speelt de huidverzorging, bijvoorbeeld met hydraterende bodylotions, een grote rol bij de behandeling.
Pijler 5: Zelfmanagement
Zelfmanagement
Tips en trucs voor zelfhulp
Omdat een lip of lymfoedeem niet te genezen is, moet de behandeling levenslang plaatsvinden. Daarvoor hebben patiënten veel motivatie, doorzettingsvermogen en discipline nodig. Daarbij is de curaflow-app met motiverende berichten, aantrektips voor je compressie, weekdoelen, een dagboek en kalender een persoonlijke ondersteuning. Een intensieve voorlichting over de aandoening en scholing in de behandelmaatregelen zijn heel belangrijk, want kennis over de werking van een behandeling verbetert de behandeling vaak duidelijk. Bovendien kunnen psychologische begeleiding, een zelfhulpgroep of een kuur nuttig zijn.
Goed nieuws voor je oedeembehandeling
De nieuwe curaflow-app
De door experts ontwikkelde curaflow-app helpt je om jezelf te helpen. Want hij motiveert je om je behandeldoelen consequent na te streven en vol te houden. De app is gebaseerd op de vijf pijlers van de Complexe Fysische Ontstuwingstherapie. Hij is weliswaar geen vervanging voor de manuele lymfedrainage of het dragen van je compressie, maar voorziet je wel van informatie rond de aandoening en houdt waardevolle tips klaar om je welzijn te vergroten.
Jouw compressietherapie
Maximaal comfort. Maximale levensvreugde.
Het blijvend dragen van compressieproducten is een belangrijke bouwsteen van de Complexe Fysische Ontstuwingstherapie. Daarom gebruiken we bij onze producten alleen hoogwaardige en zachte materialen, die het dagelijks dragen zo aangenaam mogelijk maken. Nadat je een compressieproduct van je arts voorgeschreven hebt gekregen en in de medische speciaalzaak bent geadviseerd en opgemeten, worden je kousen voor je op maat gemaakt. In de curaflow-app krijg je daarna veel nuttige tips voor je compressie.
Of je nu kousen voor je been, arm of borstkas nodig hebt, de VenoTrain curaflow zorgt voor een voelbare ontlasting en vormgeving van de lichaamsregio's die door het lymfoedeem, lipoedeem of lipolymfoedeem zijn aangedaan. Hij verlicht gespannen pijn, ondersteunt door de slimme lengtestructuur het optimale lymfetransport en werkt nieuwe ophopingen tegen. Soepele microvezels maken het aantrekken makkelijker, een ademend gebreid materiaal vergroot het draagcomfort en de extrazachte knieholtezone en armzones bieden je onbezwaarde mobiliteit. Want wij van Bauerfeind willen dat je een bewogen leven leidt. Daarnaast bieden we ook VenoTrain curaflow strong aan voor bijzonder uitgesproken oedeemweefsel. In plaats van zich in weefselplooien te leggen, blijft de VenoTrain® curaflow strong altijd aangenaam glad en laat hij zich niet door de druk van je oedeem verbuigen. Want wij van Bauerfeind willen dat je een bewogen leven leidt.
Ontdek onze producten:
Verkooppuntzoeker
Overzicht van medische speciaalzaken bij jou in de buurt. Deskundig advies door vakpersoneel, ook over producten van Bauerfeind.
Bauerfeind.
Mijn behandeling bij lip en lymfoedeem.
Test nu je risico op lip of lymfoedeem of word meteen actief met de nieuwe curaflow-app!
