Oedeem

Wordt er een borstkankeroperatie uitgevoerd, dan wordt eerst een van de lymfeklieren die het dichtst bij de borst ligt, een van de zogeheten schildwachtklieren, mee verwijderd om te onderzoeken of er kankercellen in zitten en die in het beste geval uit te sluiten. Helaas kan het zijn dat deze schildwachten al zijn aangetast en dat er een aantal lymfeklieren verwijderd moet worden om verspreiding van de kankercellen zo te voorkomen. Voor het lymfestelsel betekent deze levensreddende ingreep echter een verstoring van de natuurlijke stroombanen. Dat kan tot irritaties in het lichaam leiden.

Vlak na een operatie zijn zwellingen vaak en tot op zekere hoogte ook normaal, dat geldt ook voor zwellingen van de armen en handen na een borstkankeroperatie. Ze verdwijnen vaak vanzelf of laten zich goed behandelen met een combinatie van lymfedrainage en compressiebehandeling. Het is echter bekend dat er in een periode van wel twee jaar een armlymfoedeem kan ontstaan door de borstkankerbehandelingen. Vaak begint de aandoening met maar kleine signalen:

In het begin verschijnt er bij druk met de vinger een voor oedeem typisch kuiltje, dat eerst weer wegtrekt. Het been hoog leggen en de arm licht masseren brengen in het begin eveneens verlichting. Blijft het lymfoedeem aan de arm echter onbehandeld, dan verandert de zwelling, omdat het weefsel verhardt. De huid voelt strak aan en begint pijn te doen. Met de vinger kun je geen kuiltje meer indrukken, omdat de huid te sterk onder spanning staat. Vaak zie je dan ook duidelijke beperkingen in de beweeglijkheid van de arm en brengt ook het hoog leggen geen verlichting meer.

Als je de hierboven genoemde symptomen merkt, bespreek dat dan met de artsen die verantwoordelijk zijn voor jouw borstkankernazorg, om een diagnose te krijgen. Vaak gebeurt dat al op basis van de symptomen. Beeldvormende technieken zoals een echografie kunnen de anamnese bevestigen. Is het probleem eenmaal vastgesteld, dan kan er meteen een behandeling worden gestart. Die omvat meestal:

De beste resultaten levert de combinatie van deze behandelonderdelen op. Aanvullend kan het bijhouden van een oedeemdagboek helpen om te ontdekken of een bepaald voedingsmiddel of het drinken van alcohol de zwelling versterkt, zodat je dat dan kunt vermijden. Heel belangrijk is in elk geval het voortdurend dragen van de compressieproducten, juist in de zomer, omdat oedeem door hoge temperaturen versterkt kan worden. Hoe langer je het elke dag draagt, hoe beter het positieve effect op het lymfoedeem.

Daarnaast moeten verwondingen zo veel mogelijk vermeden worden om het risico op ontstekingen te beperken. Het beste behandelresultaat bereiken patiëntes die zich ervan bewust zijn dat de combinatie van de verschillende behandelonderdelen het meeste succes biedt, als ze met de genoemde maatregelen aan de slag gaan en ze in hun dagelijks leven inbouwen. Alleen dan kan het verergeren van het lymfoedeem voorkomen worden en kan er blijvend een toestand bereikt worden die de levenskwaliteit nauwelijks of in elk geval niet te sterk beperkt.

Naast de handmatige lymfedrainage en de bewegingsoefeningen die je ook thuis kunt doen, is de compressiebehandeling een belangrijk onderdeel van de behandeling van het lymfoedeem en de borstkankernazorg van de arm. Speciaal voor het lymfoedeem op maat gemaakte compressieproducten kunnen door de van buitenaf uitgeoefende druk de opbouw van de vochtophoping verminderen en zo het verergeren van het lymfoedeem voorkomen.

Producten zoals VenoTrain curaflow worden op maat gemaakt en kunnen de aangedane lichaamsdelen ideaal vormgeven. Bij beweging oefent het fijnmazige breisel een stabiel hoge druk uit en masseert zo het weefsel dat onder de huid ligt. Zo zorgt de compressiekous aan de arm voor een betere lymfestroom en voor een merkbare verlichting.

Bij de keuze van de juiste armkous speelt het comfort een belangrijke rol, want hij moet bijna altijd gedragen worden. Daarom onderscheidt het comfort van de VenoTrain curaflow compressieproducten zich door de bijzondere afwerking: de armkous heeft een anatomisch gevormde elleboog met een extra zachte buigzone en de handschoenen zijn zonder hinderlijke vingernaden gemaakt. Dankzij het hoge aandeel microvezel is het materiaal extra zacht en ademend. Het voelt ook na lange tijd nog prettig aan op de huid. Dat is belangrijk, want compressieproducten kunnen alleen helpen als ze gedragen worden! Ze geven levenskwaliteit terug wanneer bij borstkanker het leven daarna door een armlymfoedeem belast wordt.

De grote bloedsomloop brengt het bloed tot in de verste uithoeken van de ledematen, want zuurstof en voedingsstoffen zijn overal nodig. Via de veneuze bloedvaten komt het zuurstofarme bloed dan weer terug bij het hart. Wanneer het bloed de tenen voorziet, moet het een lange weg afleggen: naar beneden is dat dankzij de hartslag en de zwaartekracht geen probleem, de weg terug is daarentegen niet zo eenvoudig. Er ontstaat via de bloedsomloop weliswaar een soort duw- en zuigwerking, maar de zwaartekracht moet alsnog overwonnen worden. Daarbij helpen de veneuze kleppen. Ze zorgen ervoor dat het bloed niet meer terug kan stromen. Dat is vooral belangrijk wanneer de beenspieren het werk van de aderen niet door beweging ondersteunen. Daarom zijn lang zitten of staan vaak een reden voor „vocht in de benen“.

In het begin zie je de lichte zwellingen vooral bij warmte en na lang staan en zitten. De benen voelen zwaar aan, de huid spant en met de vinger kun je een kuiltje in de huid drukken. Het been simpelweg hoog leggen verlicht de klachten en zorgt ervoor dat de benen weer slinken. Treedt het probleem echter regelmatig op, dan veranderen de aderen door de belasting en ontstaan eerst spataderkrampjes en later spataderen. Onbehandeld vormen deze veranderde bloedvaten een toenemend gezondheidsrisico:

Eén ding maken de ernstige late gevolgen duidelijk: een zwakke aderwand, ook wel CVI (chronische veneuze insufficiëntie) genoemd, is een serieus te nemen aandoening die niet onopgemerkt en onbehandeld mag blijven. Jouw specialist voor veneuze aandoeningen (fleboloog) is naast je huisarts je aanspreekpunt voor uitgebreide voorlichting over de verschillende behandelvormen, die afhankelijk van de ernst van de veneuze afvoerstoornis worden ingezet:

Veel van de genoemde behandelmaatregelen laten zich goed combineren. De medicamenteuze behandeling kan de bijkomende symptomen verlichten en de werking van de compressiebehandeling ondersteunen. Met extra sport laten de effecten zich nog verder versterken.

Als preventieve maatregel bij een neiging tot gezwollen enkels, vocht in de benen en fleboedeem raden flebologen het regelmatig dragen van compressiekousen zoals de VenoTrain compressiekousen aan.

Deze medische hulpmiddelen bouwen van buitenaf een extra druk op en ondersteunen zo bij beweging de spierpomp in zijn functie, namelijk het verbeteren van de veneuze bloedstroom. Maar ook bij lang zitten of staan werkt deze compressie van buitenaf positief op de afvoer van het oedeemvocht en voorkomt ze een sterke zwelling van de benen. De VenoTrain compressiekousen met lichte en middelmatige compressie, zoals de VenoTrain micro of de VenoTrain soft, bieden bij een neiging tot oedeem en een beginnende zwakke aderwand in alle situaties een merkbare verlichting van de beenaderen. Is de zwakke aderwand al verder gevorderd, dan zijn VenoTrain compressiekousen met sterke compressie de betere keuze.

De kous VenoTrain impuls werkt al bij een kleine spierbeweging ondersteunend en zorgt zo voor een merkbare verlichting van de beenaderen. Het zachte microvezelmateriaal maakt VenoTrain compressiekousen extra comfortabel, ademend en gemakkelijk te onderhouden.

In principe kun je compressiekousen zonder voorschrift van een arts krijgen. In dat geval draag je de kosten volledig zelf.

De op maat gemaakte compressiekousen die bij een lymf- of lipoedeem worden ingezet, moeten door een specialist worden voorgeschreven. Aan de hand van het recept kan een gespecialiseerde medische zaak een kostenraming opstellen. Vaak vergoedt de zorgverzekering de volledige kosten en hoef je alleen de receptkosten te betalen. Met het juiste voorschrift van een arts kun je tweemaal per jaar nieuwe compressiekousen krijgen, in uitzonderingsgevallen zelfs vaker.

In principe moeten compressiekousen dagelijks worden ingezet en de hele dag gedragen worden. Ze bevorderen de lymfestroom en voorkomen zo dat het oedeem zich verder ontwikkelt. Bovendien verlichten ze pijn en verbeteren ze zo de beweeglijkheid.

Het dragen van je compressie op zich hoort niet pijnlijk te zijn. Bespreek het ook met je arts of medische vakhandelaar als er klachten optreden en laat controleren of er andere oorzaken voor je pijn zijn en of opnieuw aangepaste kousen nodig zijn.

's Nachts moet je je kousen uitdoen, omdat het lichaam langere tijd horizontaal ligt en de vaten niet voortdurend tegen de zwaartekracht in hoeven te werken. Compressiekousen werken het best bij beweging!

Omdat de compressiekousen strak op de huid worden gedragen en een therapeutische druk uitoefenen, is het onvermijdelijk dat zich na een dag in de kousen stofdeeltjes, bacteriën van de huid, maar ook huidschilfertjes verzamelen. Als die niet verwijderd worden, kunnen de compressiekousen hun werking verliezen en daarom moeten ze dagelijks gewassen worden. Dat gaat het beste met de hand of in de machine (30 graden) met een mild wasmiddel. Gebruik geen wasverzachter en laat de compressiekousen aan de lucht drogen (geen droger of verwarming), om de vezels te sparen en de werking van de compressiekous optimaal te behouden.

Compressiekousen moeten strak op de huid liggen om hun optimale werking te kunnen ontplooien. Om de huid daarbij niet te sterk te prikkelen, moet je bij de keuze van het model erop letten dat voor de kous een zacht, huidvriendelijk materiaal gebruikt is. Daardoor kan de huid vocht afgeven en tegelijk „ademen“.

Bij de op maat gemaakte compressiekousen voor lymf- of lipoedeem gaat het meestal om platbreiproducten. Ze worden met een naad gesloten, waarvan de uitvoering eveneens veel invloed heeft op het draagcomfort. Platte en zachte naden voorkomen druk- of schuurplekken.

In het algemeen geldt dat huidverzorging altijd essentieel is, omdat de onderliggende aandoening ook invloed heeft op de toestand van je huid. Het dragen van de medische compressiekousen is noodzakelijk, maar het vormt wel een bijzondere belasting voor de huid. Speciale huidverzorgingsproducten, die je ook voor het aantrekken van de kousen gebruikt, kunnen je huid bij deze belasting ondersteunen. Na het uitdoen van de compressie is de huidverzorging het wellnessprogramma voor je huid en helpt ze droogheid te voorkomen.

Naargelang hoe ver een oedeem gevorderd is, heeft het lichaamsweefsel meer of minder ondersteuning van buitenaf nodig. De druk (compressie) die een compressiekous door zijn uitvoering op het been en daarmee op het weefsel onder de huid en de daarin lopende aderen en lymfevaten uitoefent, wordt in zogeheten compressieklassen (Ccl) onderverdeeld. Ccl 1 betekent een lichte compressie, die bijvoorbeeld in de beginstadia van de chronisch-veneuze insufficiëntie gebruikt wordt. Ccl 4 is de sterkste compressieklasse, die weliswaar vrij zelden gebruikt wordt, maar bijvoorbeeld bij de behandeling van zeer ver gevorderde stadia van het lymfoedeem ingezet wordt.

Oedeem laat zich in verschillende stadia indelen, afhankelijk van het verloop en de ernst van de aandoening.

De stadia dienen als richtlijn voor hoe hoog de druk (compressie) en daarmee de compressieklasse zouden moeten zijn. Welke klasse in jouw geval de juiste is, kan je behandelende arts je vertellen.

Helaas wordt chronisch oedeem vaak pas heel laat opgemerkt. Heb je het vermoeden, aarzel dan niet om je daarop te laten onderzoeken. Naast je huisarts moet je een specialist opzoeken, bijvoorbeeld een internist, vaatspecialist, fleboloog of lymfoloog. Deze specialisten beschikken over de nodige technische uitrusting en de knowhow om een oedeem vast te stellen en het type te bepalen. Samen kunnen jullie dan over de vervolgbehandeling overleggen.