Prehabilitatie

Zo bereid je je voor op een aanstaande operatie

Te zien zijn een man en een vrouw in een adviesgesprek in de medische speciaalzaak over de braces van Bauerfeind.

Een operatie is altijd een belasting voor het lichaam. Dat geldt niet alleen voor grotere ingrepen; ook een ogenschijnlijk kleine operatie betekent stress voor het lichaam. Maar ook mentaal kan een aanstaande operatie uitdagend zijn. Des te belangrijker is het dat je jezelf en je lichaam er goed op voorbereidt. Het sleutelwoord is prehabilitatie. In onze gids kom je te weten wat dit precies inhoudt, waarom prehabilitatie belangrijk is en welke factoren daarbij een rol spelen. Daarmee wil onze gids een aanzet zijn voor je gesprek met de arts. Bespreek met je arts welke tips je zou moeten overnemen.

Wat houdt prehabilitatie in?

Onder het begrip 'prehabilitatie' vallen alle maatregelen waarmee je jezelf en je lichaam op een aanstaande operatie voorbereidt.

Terwijl revalidatie, dus de wederopbouw na de ingreep, al lang tot de standaard behoort, is het concept van prehabilitatie, kortweg ook preha genoemd, betrekkelijk nieuw. Maar het komt steeds sterker in de schijnwerpers, gelukkig maar. Want er valt heel wat te zeggen voor een gerichte voorbereiding op de operatie.

Waarom is een voorbereiding op de operatie belangrijk?

Zou jij zonder voorafgaande training meedoen aan een sportwedstrijd? Vast niet. Iets soortgelijks zou moeten gelden voor een geplande operatie. Want een sterk lichaam met een intact immuunsysteem kan belastingen, of die nu door sport of door een operatie komen, veel beter doorstaan dan een ongetraind lichaam.

Als er nu een operatie aankomt, willen veel mensen de ingreep echter zo snel mogelijk achter de rug hebben. Dat is meer dan begrijpelijk. Toch loont de tijd die je voor de preha neemt: studies wijzen erop dat met een goede voorbereiding postoperatieve pijn vermindert, het risico op complicaties tijdens de operatie daalt en de beweeglijkheid verbetert.

Bij een planbare operatie neigen artsen er daarom steeds vaker toe om de ingreep niet zo snel mogelijk uit te voeren, maar de prehabilitatie voldoende tijd te geven. Om het doel te bereiken, namelijk versterkt de operatie in te gaan en sneller te herstellen, zijn er verschillende maatregelen. Een wezenlijke bouwsteen daarbij is de bewegingstherapie.

Goed voorbereid de operatie in, met beweging

Hoe je prehabilitatieprogramma er precies uitziet, hangt af van het soort operatie en je lichamelijke conditie. Of en welk soort beweging deel van de preha zou moeten uitmaken, valt niet in het algemeen te beantwoorden en moet in elk geval met je arts worden besproken. Als beweging erbij mag horen, ligt de nadruk in veel gevallen op het opbouwen van mobiliteit, kracht en uithoudingsvermogen door bewegingstherapie. Dit geldt vooral bij orthopedische chirurgie, bijvoorbeeld bij operaties aan knie en heup.

Toegegeven: als je acute of chronische gewrichtspijn hebt en je je zorgen maakt over de aanstaande operatie, kan het idee om te sporten misschien vreemd aanvoelen. Dat is ook absoluut begrijpelijk, vooral als je door je blessure of aandoening al langere tijd beperkt bent in je beweging. Maar geen zorgen: bij prehabilitatie gaat het er niet om topprestaties te leveren. Integendeel.

Het gaat er hier eerder om niet te overdrijven en alleen matige bewegingsoefeningen te doen die geen pijn bij je veroorzaken. Je arts en je fysiotherapeut weten welke oefeningen voor jou zinvol zijn om gericht je gewrichten, spieren, pezen en banden te stabiliseren en te versterken. Volg beslist hun aanwijzingen en begin niet op eigen houtje.

Dan kan al matige training je lichaam goeddoen, je immuunsysteem versterken en positieve effecten hebben op je beweeglijkheid en eventuele pijn na de operatie.

De foto toont een jonge vrouw op een yogamat. Ze draagt een LumboTrain brace.

Te zien zijn twee vrouwen in een adviesgesprek in de medische speciaalzaak over de hulpmiddelen van Bauerfeind.

Met ondersteuning door de preha

Juist bij blessures, gewrichtspijn en andere aandoeningen van het bewegingsapparaat valt het patiënten vaak zwaar om überhaupt weer in beweging te komen. Bij acute blessures kan het zelfs zo zijn dat je het betroffen gewricht helemaal niet mag bewegen.

Als je arts een matige bewegingstherapie zinvol vindt, kan het zijn dat hij je aanraadt om je gewrichten met een brace of een orthese te ondersteunen. Ze geven je houvast en stabiliteit, zonder je onnodig in je bewegingen te beperken. Je arts legt je uit welke oplossing voor jou de juiste is, zodat je je tijdens de preha-training veilig voelt en beter in beweging komt. (Net zo goed worden orthopedische hulpmiddelen na een operatie aan de rug of een gewricht ingezet.)

Voorbereiding op de operatie: hier moet je bovendien op letten

Naast een bewegingsprogramma dat je arts gericht afstemt op jouw individuele behoeften, zijn er nog een paar andere factoren waar je voor een operatie bijzondere aandacht aan zou moeten besteden:

Een evenwichtige voeding

Allereerst is daar je voeding: zorg dat je evenwichtig eet. Veel groente en vezels zijn bijzonder aan te raden; sterk vet- of suikerhoudende gerechten zouden de uitzondering moeten vormen. Ook bij de dranken moet je goed opletten en vooral naar water en ongezoete thee grijpen. Limonade, cola en vooral alcohol doen je lichaam helemaal geen goed; probeer ze daarom tijdens de preha helemaal te laten staan. Hetzelfde geldt voor nicotine.

Adem- en ontspanningsoefeningen

Maar niet alleen je lichaam vraagt aandacht. Een operatie gaat tenslotte ook gepaard met onzekerheid, zorgen en misschien zelfs angsten. Voel bij jezelf na hoe je je voelt bij je aanstaande operatie. En heb er geen schroom voor om ook met je arts over nare gevoelens te praten. Misschien laten je zorgen zich verzachten met uitgebreide informatie over de ingreep. Mocht de nervositeit vooraf echter de overhand krijgen, dan kunnen adem- en ontspanningsoefeningen of ook meditatie helpen om wat stressvrijer met de situatie om te gaan. Ook hier is het aan te raden om professionele hulp in te schakelen als het gaat om de juiste keuze en uitvoering van dergelijke oefeningen.

Mentale kracht ontwikkelen

De bewegingstherapie kan hier trouwens dubbel nuttig zijn: ze versterkt niet alleen je lichaam, maar levert ook een bijdrage aan je mentale kracht. Ze kan je het gevoel geven dat je goed voorbereid bent en niet aan de situatie bent overgeleverd, maar zelf het heft in handen hebt, en je zo zekerheid geven.