Kniepijn

Patellaluxatie

Hulp bij een uit de kom geschoten knieschijf

Op het beeld zie je een man die langs een rivier joggt.

Een plotseling optredende, heel pijnlijke steek voor in de knie kan verschillende oorzaken hebben. De meest voorkomende is de zogeheten „patellaluxatie“, of anders gezegd: een uit de kom geschoten knieschijf. Kom in dit artikel te weten hoe dat ontstaat, wat je bij bijbehorende symptomen moet doen en welke behandelmaatregelen uitkomst bieden.

Wat is een patellaluxatie precies?

Bij een normale beweging glijdt de knieschijf bij elke strek- en buigbeweging door zijn glijgroef in het dijbeen (femur). Door een kracht van opzij, bijvoorbeeld door een klap, verdraaiing of stoot, kan een patellaluxatie optreden, die in de volksmond ook bekendstaat als „knieschijf uit de kom“. Dat betekent dat de knieschijf uit zijn gebruikelijke positie in de glijgroef van het dijbeen schiet of verschuift.

Dit gaat gepaard met een uiterst pijnlijke steek voor in de knie en kan veroorzaakt worden door anatomische factoren en door acute of ook eerdere knieblessures. Vooral bij jongeren of jongvolwassenen schiet de knieschijf tijdens het sporten vaak uit de kom.

Risicofactoren en symptomen van een patellaluxatie

Helaas kun je je niet helemaal beschermen tegen het uit de kom schieten van de knieschijven, want de oorzaken kunnen uiteenlopen: net als het lichaamsgewicht spelen ook genetische factoren of ongunstige bewegingen een rol als risicofactor. Vooral verkeerde belasting of acute blessures, of het nu door vallen of trauma's, plotselinge verdraaiingen of overstrekkingen van het kniegewricht is, kunnen dit in een onnatuurlijke positie dwingen en dan schiet de knieschijf eruit.

Detailopname van een wielrenner die tijdens een pauze naar zijn pijnlijke knie grijpt. Kom te weten wat je tegen kniepijn bij het fietsen kunt doen.

Meest voorkomende oorzaken van een uit de kom geschoten knieschijf

Instabiliteit van de knieschijf

Bij sommige mensen is een instabiele knieschijf aangeboren. Daardoor lopen ze een verhoogd risico dat de patella uit zijn positie schiet. Zowel genetische factoren als spieronevenwichtigheden spelen hierbij een belangrijke rol.

Overmatige beweeglijkheid van het gewricht

Ook de algemene aanleg voor overbeweeglijke gewrichten kan de stabiliteit van de knieschijf aantasten en tot luxaties leiden. Want het kniegewricht is qua bouw maar op een beperkte en heel nauw omschreven beweging berekend. Wordt die overschreden, dan kan de knieschijf uit zijn baan schieten.

Groeifases en kniepijn voor in de knie

Soms klagen jongeren door veranderingen in de botstructuur en spieren over kniepijn tijdens de groei. Wanneer er in de groeifase meerdere factoren samenkomen, kan de knieschijf makkelijker uit de kom schieten.

Sportieve activiteiten

Omdat sommige sporten snelle richtingswisselingen, sprongen of overstrekkingen vereisen, is de belasting van het kniegewricht in zulke situaties duidelijk groter dan in het normale dagelijks leven. Daarom is bij bepaalde sportieve activiteiten zoals dansen, turnen of voetbal het risico op een patellaluxatie verhoogd.

Gevolg van een ongeval

Ook een eerdere patellaluxatie kan het risico op het opnieuw uit de kom schieten van de knieschijf verhogen. Maar een ondersteunende stabilisatie van het kniegewricht en de knieschijf plus geschikte behandelmaatregelen kunnen dit risico duidelijk verkleinen.

Typische symptomen en bijkomende klachten

De hierna genoemde typische symptomen en klachten kunnen een aanwijzing zijn voor een uit de kom geschoten knieschijf:

Pijn voor in de knie: wanneer de knieschijf uit zijn gebruikelijke positie wordt geduwd, is een van de belangrijkste symptomen een plotseling optredende, stekende pijn voor in de knie.
Gevoel van instabiliteit: net als de steek voor in de knie voelen mensen vaak duidelijk hoe hun knieschijf onverwacht uit de kom schiet of verschuift. Want dit gaat gepaard met een plotselinge instabiliteit van de knie en daarmee van het hele been.
Beperkte beweeglijkheid: als de knieschijf verschoven is, is in elk geval de bewegingsomvang van de knie beperkt. Naast de pijn ervaren mensen vaak het gevoel van een blokkade.
Zichtbare vervorming van de knie: wanneer de knieschijf uit zijn normale positie is geduwd en uit de kom is geschoten, is dat meestal duidelijk te zien. Want in plaats van de gebruikelijke vorm van de knie wordt de knieschijf zijdelings zicht- en voelbaar.

Wat te doen bij symptomen van een patellaluxatie?

Wanneer het vermoeden van een patellaluxatie bestaat, moet je onmiddellijk medisch advies inwinnen. Want alleen een nauwkeurige diagnose door een arts garandeert dat de juiste behandeling wordt gestart en beperkt mogelijke late gevolgen. Daarbij speelt de factor tijd een belangrijke rol. Want wanneer de knieschijf in de onnatuurlijke verkeerde positie blijft, rekken de banden met elke minuut meer en meer op, waardoor bij langere vertraging een volledige genezing sterk vertraagd of duidelijk bemoeilijkt zou kunnen worden.

Maar zelfs wanneer de knieschijf maar kort of gedeeltelijk uit zijn glijbaan schiet en vanzelf weer de weg naar zijn natuurlijke positie vindt, kan er hevige pijn optreden. In dat geval spreekt men van een „patellasubluxatie“. Ook daarbij is het inwinnen van medisch advies aan te raden, om bijkomende schade uit te sluiten of zo nodig te laten behandelen.

Diagnose van een verschoven knieschijf

De erbij geroepen arts zal de knie na het anamnesegesprek nauwkeurig bekijken. Het onderzoek van de knieschijf en het kniegewricht levert bepalende informatie over de blessure op. Daarna volgt meestal het terugzetten van de knieschijf, gevolgd door verder lichamelijk onderzoek. In de meeste gevallen, vooral bij sterke zwellingen, kunnen röntgenfoto's of MRI-beelden nuttig zijn om de positie van de knieschijf en eventuele bijkomende schade te beoordelen.

Het beeld toont een arts die de knie van een patiënt onderzoekt.

Zo wordt een patellaluxatie meestal behandeld

Als eerste maatregelen worden normaal gesproken een rust, ontzien en hoog leggen van het been en koelen van het kniegewricht aanbevolen, om de zwelling te laten afnemen.

De methode voor de behandeling van de patellaluxatie hangt af van de aanwezige uitgangssituatie. Bij minder ernstige gevallen kan een conservatieve behandeling met aansluitende fysiotherapeutische maatregelen ter versterking van de spieren en stabilisatie van de knieschijf voldoende zijn.

In vergevorderde gevallen of bij bijkomende schade, waarin conservatieve methoden niet volstaan, kan daarentegen een operatie overwogen worden om de knieschijf blijvend te stabiliseren. Dat betekent: een tijdige diagnose en passende behandeling kunnen langdurige complicaties voorkomen.

Hoe een kniebandage je bij een patellaluxatie ondersteunt

Het doel van elke behandeling is het zo volledig mogelijke herstel van de functie van het kniegewricht. Omdat de banden door het uit de kom schieten van de knieschijf heel sterk overrekt kunnen worden, is de ondersteunende stabilisatie van de knieschijf in zijn positie onmisbaar.

Maar de genezingsduur na een patellaluxatie hangt niet alleen van de arts af. Veeleer heeft de bereidheid van de patiënt met een patellaluxatie om mee te werken een bepalend aandeel in het genezingssucces. Vaak blijft de knie namelijk nog jaren instabiel en is het gevaar dat de knieschijf opnieuw uit de kom schiet heel groot.

Een vrouw in het park doet bewegingsoefeningen met een kniebandage.

Naast een bewegingsbehandeling om de gewrichtsstabiliserende spieren en het bandapparaat te versterken, kunnen kniebandages zoals de GenuTrain P3 uitkomst bieden. Die stabiliseert de knieschijf met als doel de pijn voor in de knie te verlichten en het genezingsverloop te versnellen.

Naar de GenuTrain P3